Psychologie en Gezondheid

Hoe je als pijnpati�nt een waardevol leven op kunt bouwen

Jan Houtveen — 2011-12-06T01:00:00Z

Jan Houtveen
J. Spaans (2010). Pijn zonder strijd.

Een knap opgebouwd zelfhulpboek, met sterke wortels in wetenschappelijk onderzoek.

Nele Spruytte — 2011-12-06T01:00:00Z

Nele Spruytte
E. Bohlmeijer & G. Westerhof (2010). Op verhaal komen. Je autobiografie als bron van wijsheid.

Een zwanenzang voor Psychologie & Gezondheid

Jan Jaspers — 2011-12-06T01:00:00Z

Jan Jaspers
Zoals in het vorige Redactioneel aangekondigd is dit het laatste nummer van Psychologie & Gezondheid. De argumenten van de redactie om met het tijdschrift te stoppen, zal ik hier niet herhalen. Wel wil ik in een korte terugblik stilstaan bij de tijd dat ik aan P&G verbonden ben geweest.

De periode ‘Gedrag & Gezondheid’: een selectieve en ongetwijfeld gekleurde impressie van twee oud-(hoofd)redacteurs

Rolf Kleber — 2011-12-06T01:00:00Z

Rolf Kleber, Henk Schut
Psychologie en Gezondheid is in de jaren vijftig begonnen als tijdschrift van een aantal actieve en ambitieuze Nijmeegse psychologen. Het begon als ‘Gawein: tijdschrift van de Psychologische Kring aan de R.K. Universiteit te Nijmegen’. De psychologie zette in die jaren aarzelend haar eerste schreden als zelfstandige wetenschap en men wilde laten zien wat men kon. In de jaren zestig begon die psychologische wetenschap te bloeien en groeide het tijdschrift uit tot een breed geori�nteerd wetenschappelijk blad waarin de Nijmeegse psychologen (onder meer Vossen en Roskam) hun idee�n en onderzoeksresultaten kwijt konden. De onderwerpen waren divers en aantrekkelijk, en vaak nu ook nog lezenswaardig. Uitgever was Dekker & Van de Vegt. De naam Gawein was afkomstig uit de Koning Arthur mythen (de Nijmeegse psychologenvereniging heette in de jaren zestig Excalibur naar het zwaard van Koning Arthur).

Zelfcontrole in de supermarkt

Chantal Nederkoorn — 2011-12-06T01:00:00Z

Chantal Nederkoorn
In onze huidige samenleving is lekker, calorierijk voedsel overal aanwezig en relatief goedkoop. Terwijl mensen vroeger hun best moesten doen om voldoende eten te verkrijgen, moeten we nu juist moeite doen om inname te beperken. Teveel eten is immers een oorzaak van overgewicht en slecht voor de gezondheid. Echter, de eetlust beteugelen is voor veel mensen niet gemakkelijk. Dit blijkt duidelijk uit recente cijfers van het Centraal Bureau van Statistiek (CBS): in 2009 had in Nederland 47,2% overgewicht en 11,8 % zelfs ernstig overgewicht, ook obesitas genoemd. Deze cijfers zijn net weer hoger dan in voorgaande jaren (CBS, 2010). Ook de spreiding in gewicht is toegenomen. Niet iedereen wordt dik, blijkbaar heeft niet iedereen moeite met de huidige overvloed in onze omgeving. Nu is overtuigend aangetoond dat overgewicht erfelijk is (Walley, Asher & Froguel, 2009): onze genen bepalen of we aanleg hebben om dik te worden of niet. Echter, onze genen zijn de afgelopen decennia niet veranderd, het gemiddelde gewicht wel. Bovendien wegen genen zelf weinig: daar word je niet dik van. Maar genen be�nvloeden wel de werking van ons lichaam en dus ook het belangrijkste orgaan voor overgewicht: onze hersenen. Want dik worden ligt maar voor een klein deel aan de werking van maag en darmen en voor een groot deel aan gedrag (Ravussin & Bogardus, 2000). En gedrag wordt bepaald door de interactie tussen onze karakteristieke eigenschappen, beklonken in miljoenen neuronen in de hersenen, en omgeving.

De attitude ten aanzien van niet-alcoholische drank als aanvullende verklaring voor (overmatig) alcoholgebruik van adolescenten en jongvolwassenen

Marion A. E. Roek — 2011-12-06T01:00:00Z

Marion A. E. Roek, Renske Spijkerman, Evelien A. P. Poelen, Lex Lemmers, Rutger C. M. E. Engels
De attitude ten aanzien van gedrag wordt beschouwd als een belangrijke voorspeller van een grote verscheidenheid aan menselijke gedragingen (Kim & Hunter, 1993; Wallace, Paulson, Lord, & Bond, 2005). Bij het meten van een gedragsattitude gaat het om de mate waarin mensen een gunstige of ongunstige beoordeling hebben van het gedrag in kwestie. Ook in onderzoek naar alcoholgebruik van jongeren blijkt de attitude ten aanzien van alcohol drinken een belangrijke bijdrage te leveren aan de verklaring van dit gedrag. Zo hebben verschillende studies aangetoond dat jongeren meer alcohol consumeren naarmate ze een positievere attitude hebben ten aanzien van alcoholgebruik (Kilty, 1978; Leigh, 1989; McCarty, Morrison, & Mills, 1983, Schlegel, Crawford, & Sanborn, 1977; Stacy, Bentler, & Flay, 1994).

Geleide visualisatie bij fibromyalgie: effecten op pijn, zelfeffectiviteit en functionele status

Renate Verkaik — 2011-12-06T01:00:00Z

Renate Verkaik, Martine Busch, Trees Koeneman, Rianne van den Berg, Peter M.M. Spreeuwenberg, Anneke L. Francke
Fibromyalgie (FMS) is een veelvoorkomende vorm van wekedelenreuma. Het is een chronisch pijnsyndroom, zonder medisch objectiveerbare verschijnselen, zoals ontstekingen of r�ntgenologische afwijkingen. De belangrijkste klachten bestaan uit pijn en stijfheid in bindweefsel en spieren, daarnaast zijn veel voorkomende klachten: slaapstoornissen, chronische vermoeidheid en stemmingswisselingen. Vooral bij jonge vrouwen en vrouwen van middelbare leeftijd komt FMS veel voor: de schatting is dat 10% van de vrouwen tussen de 20 en 50 jaar aan FMS lijdt (Munnike & Verhoef, 2004). Veel pati�nten beschouwen hun kwaliteit van leven als slecht, vergelijkbaar met of zelfs slechter dan pati�nten met reumato�de artritis, COPD, en pati�nten met gecompliceerde diabetes mellitus (Nederlandse Vereniging voor Reumatologie, 2003). De pijnbeleving bij FMS is zelfs sterker dan bij reumato�de artritis (Verbakel, 2007). De exacte oorzaak van FMS is nog niet bekend, maar stressgerelateerde neuro-endocriene stoornissen spelen een rol (Hazemeijer & Rasker, 2003). De diagnose wordt door een reumatoloog gesteld op basis van het klachtenpatroon en bevindingen bij lichamelijk onderzoek, waarbij de volgende criteria van The American College of Reumathology (1990) gehanteerd worden: gegeneraliseerde pijn, langer dan drie maanden bestaand op drie locaties van het bewegingsapparaat, in typische gevallen symmetrisch, zowel boven als onder de gordel; drukpijn op tenminste elf van de gedefinieerde plekken (tenderpoints).

Acceptatie van pijn: problemen met de factori�le validiteit van de Nederlandse vertaling van de Chronic Pain Acceptance Questionnaire (CPAQ)

Hester R. Trompetter — 2011-12-06T01:00:00Z

Hester R. Trompetter, Peter M. ten Klooster, Alb�re K�ke, Karlein M.G. Schreurs
Het afgelopen decennium is er in het onderzoek en de praktijk van chronische pijn en pijnrevalidatie meer aandacht gekomen voor het concept acceptatie. Het is een centraal construct in de zogenoemde derde generatie gedragstherapie�n, waaronder Acceptance&CommitmentTherapy (ACT; Hayes, Strosahl & Wilson, 1999). In ACT en aanverwante acceptatiegerichte therapie�n is het uiteindelijke doel de ontwikkeling van psychische flexibiliteit. Psychische flexibiliteit is te omschrijven als ‘de mogelijkheid om op bewuste wijze in het huidige moment te kiezen voor acties die leiden tot een waardevol leven’. Acceptatie maakt onderdeel uit van psychische flexibiliteit (Hayes, Luoma, Bond, Masuda, & Lillis, 2006) en impliceert in de context van pijn het toelaten van de ervaring van pijn, zonder deze ervaring te willen veranderen of vermijden (McCracken, 1999). Verschillende studies hebben laten zien dat acceptatie in de context van chronische pijn gerelateerd is aan beter fysiek, emotioneel en sociaal functioneren, kwaliteit van leven, verminderd medicatiegebruik en betere werkstatus (Evers et al., 2001; Mason, Mathias & Skevington, 2008; McCracken, 1998; McCracken & Eccleston, 2003; McCracken & Eccleston, 2005; Viane et al., 2003; Vowles & McCracken, 2008).

Preventie van terugkeer van angst: een kwestie van context

2011-12-06T01:00:00Z

Het aanleren van angst is buitengewoon functioneel. Angst helpt om gevaar snel te signaleren en adequaat te reageren. Het is niet alleen functioneel om angst aan te leren, maar ook om een algemene regel te leren (generaliseren). Zo hoeven we niet in iedere situatie opnieuw te leren wanneer het gevaarlijk is.

Het causale effect van rumineren (en andere cognitieve coping strategie�n) op de stemming bij jongeren

2011-12-06T01:00:00Z

Kunnen jongeren van piekeren en malen depressief worden? Piekeren over de toekomst en malen over het verleden: de meeste mensen die niet goed in hun vel zitten hebben ervaring met deze denkprocessen. De ervaring leert dat als je eenmaal rijdt op de gedachtetrein het moeilijk is om op tijd weer af te stappen. Sterker nog, hoe langer men piekert en maalt, des te slechter men zich gaat voelen. Piekeren en malen zijn niet slechts fenomenen van een slechte bui: manipulatiestudies bij volwassenen tonen aan dat het malen over de oorzaken, gevolgen en implicaties van emoties (rumineren) een depressieve stemming in stand houdt of verergert. Uit onderzoek bij jongeren weten we dat al vanaf de leeftijd van 10 jaar rumineren sterk samenhangt met depressieve klachten in dezelfde mate bij meisjes als bij jongens. Een meta-analyse van de gevonden effecten van rumineren op depressieve klachten bij schoolgaande jongeren laat echter zien dat wanneer men controleert voor initi�le depressieve klachten, de invloed van rumineren op depressieve klachten over tijd marginaal wordt. Dit roept vragen op over de aard van de relatie tussen rumineren en depressie bij jongeren.

De magie van de traan

Ninke van Leeuwen — 2011-12-06T01:00:00Z

Ninke van Leeuwen
Ad Vingerhoets (2011). Tranen. Waarom mensen huilen.

Een weinig revolutionaire ontdekkingstocht in de wondere wereld van de neurowetenschappen

Jurgen Lemiere — 2011-12-06T01:00:00Z

Jurgen Lemiere
L. Frank (2010). De vijfde revolutie. Hoe hersenwetenschap de wereld gaat veranderen.

Waarom we drinken, en we het waarschijnlijk beter veel minder zouden doen

Stef Decoene — 2011-12-06T01:00:00Z

Stef Decoene
J. Jung (2010). Alcohol, other drugs, and behavior (2nd edition).

Wil je leren over (gezins)diagnostiek? Lees dan dit boek

Stef Decoene — 2011-12-06T01:00:00Z

Stef Decoene
S. Celestin-Westreich & L-P. Celestin (2010). Kind-, opvoedings- en gezinsdiagnostiek in FACE� perspectief.

‘Attitude is Everything’

Gerjo Kok — 2011-12-06T01:00:00Z

Gerjo Kok
G.R. Maio & G. Haddock (2009). The psychology of attitudes and attitude change.

Het nieuwe hulpverlenen in enkele muisklikken

Karl Andriessen — 2011-12-06T01:00:00Z

Karl Andriessen
F. Schalken et al. (2010). Handboek online hulpverlening. Hoe onpersoonlijk contact heel persoonlijk wordt.